Ngày 29.07.2026, Chính phủ Liên bang Đức (Bundeskabinett) đã chính thức thông qua dự thảo luật cải cách Luật Hợp đồng Lao động Tạm thời trong Khoa học (Wissenschaftszeitvertragsgesetz – WissZeitVG). Đây là một trong những cải cách được mong đợi nhất trong giới học thuật Đức nhằm chấm dứt tình trạng ký hợp đồng ngắn hạn chắp vá (Kettenbefristung), mang lại sự an tâm và ổn định nghề nghiệp lâu dài cho hàng chục nghìn nghiên cứu sinh, nhà khoa học trẻ và trợ lý sinh viên.
1. Vì sao Đức phải cải cách luật hợp đồng lao động tại các trường đại học?
Tại Đức, hơn 80% cán bộ nghiên cứu dưới cấp giáo sư hiện đang làm việc theo các hợp đồng có thời hạn (befristete Verträge). Nhiều nghiên cứu sinh tiến sĩ (Doktoranden) và tiến sĩ sau tốt nghiệp (Postdocs) phải đối mặt với các hợp đồng chỉ kéo dài từ 6 tháng đến 1 năm, khiến việc lập kế hoạch cuộc sống, sinh con hoặc định cư trở nên vô cùng bấp bênh.
Dự luật sửa đổi WissZeitVG 2026 do Bộ Giáo dục và Nghiên cứu Liên bang (BMBF) đề xuất nhằm thiết lập những tiêu chuẩn tối thiểu mang tính ràng buộc pháp lý, cân bằng giữa tính linh hoạt của nghiên cứu học thuật và quyền lợi an sinh của người lao động trí thức.
2. Những điểm thay đổi cốt lõi trong dự thảo luật mới
Dự luật cải cách mang đến 5 thay đổi lớn có tác động trực tiếp đến các nhà nghiên cứu và sinh viên tại các trường đại học, viện nghiên cứu trên toàn nước Đức:
a. Quy định thời hạn tối thiểu cho hợp đồng đầu tiên (Mindestvertragslaufzeiten)
Để ngăn chặn tình trạng ký hợp đồng vụn vặt từng năm một, luật mới lần đầu tiên đưa ra quy định cứng về thời hạn tối thiểu cho hợp đồng đầu tiên (Erstvertrag):
- Giai đoạn làm Tiến sĩ (Promotionsphase): Hợp đồng đầu tiên bắt buộc phải có thời hạn tối thiểu là 3 năm. Điều này giúp nghiên cứu sinh có đủ thời gian tập trung vào đề tài luận án mà không phải lo lắng về việc gia hạn hợp đồng giữa chừng.
- Giai đoạn Sau Tiến sĩ (Postdoc-Phase): Hợp đồng đầu tiên bắt buộc phải kéo dài tối thiểu là 2 năm.
b. Mở rộng quyền bảo vệ thai sản (Mutterschutz) và nuôi con (Elternzeit)
Trước đây, những người làm việc bằng nguồn vốn dự án bên ngoài (Drittmittelfinanzierung) thường chịu thiệt thòi khi nghỉ sinh hoặc nghỉ chăm sóc con nhỏ (Elternzeit). Luật mới quy định ưu tiên cơ chế hợp đồng đào tạo khoa học (Qualifizierungsbefristung), đảm bảo rằng hợp đồng sẽ tự động được gia hạn thêm thời gian tương đương với thời gian nghỉ thai sản và chăm sóc con cái mà không bị mất vị trí nghiên cứu.
c. Cộng thêm thời gian hợp đồng khi chăm sóc người thân (Pflege von Angehörigen)
Nhằm hỗ trợ các nhà khoa học phải gánh vác trách nhiệm gia đình, dự luật cho phép cộng thêm tối đa 2 năm vào tổng thời gian hợp đồng nghiên cứu tối đa nếu người lao động trực tiếp chăm sóc thân nhân bị bệnh hoặc người thân cần chăm sóc đặc biệt.
d. Nâng thời hạn tối đa cho Trợ lý sinh viên (HiWi / SHK / WHK)
Đối với các bạn sinh viên đang làm trợ lý nghiên cứu/trợ lý giảng dạy (Studentische / Wissenschaftliche Hilfskräfte), tổng thời hạn tối đa được phép ký hợp đồng làm việc tại trường đại học trong quá trình học tập được tăng từ 6 năm lên 8 năm. Thay đổi này giúp sinh viên tiếp tục có việc làm và thu nhập ổn định cho đến khi hoàn thành kỳ thi tốt nghiệp và bảo vệ luận văn.
e. Quy định mức làm việc tối thiểu 25% (Mindeststellenumfang)
Hợp đồng làm việc cho mục đích nghiên cứu học thuật bắt buộc phải đạt khối lượng công việc tối thiểu tương đương 25% định mức toàn thời gian (Vollzeitstelle) để đảm bảo thu nhập thực tế và sự tập trung cho công tác chuyên môn.
3. Bảng so sánh quy định cũ và mới theo dự thảo WissZeitVG 2026
| Nội dung | Quy định cũ (WissZeitVG 2016) | Dự thảo cải cách 2026 |
|---|---|---|
| Hợp đồng đầu tiên trước Tiến sĩ | Không có thời hạn tối thiểu (thường 1 năm) | Tối thiểu 3 năm |
| Hợp đồng đầu tiên sau Tiến sĩ (Postdoc) | Không có thời hạn tối thiểu | Tối thiểu 2 năm |
| Trợ lý sinh viên (HiWi) | Tối đa 6 năm | Tăng lên tối đa 8 năm |
| Chăm sóc người thân (Pflege) | Chưa có quy định cộng bù thời hạn | Được cộng bù tối đa 2 năm |
| Bảo vệ thai sản & Dự án Drittmittel | Hạn chế, phụ thuộc nguồn quỹ dự án | Mở rộng cơ chế tự động gia hạn |
4. Tác động đến du học sinh và nghiên cứu sinh người Việt tại Đức
Đối với cộng đồng du học sinh và các nhà khoa học Việt Nam đang học tập, làm việc tại các trường đại học Đức, cải cách này mang lại nhiều lợi thế rất rõ rệt:
- Thuận lợi xin và gia hạn Giấy phép cư trú (Aufenthaltstitel §16b, §18d, §19c): Với hợp đồng nghiên cứu sinh kéo dài 3 năm ngay từ đầu, bạn sẽ được Sở Ngoại kiều cấp thẻ cư trú dài hạn tương ứng thay vì phải đi gia hạn hàng năm kèm nỗi lo bị gián đoạn visa.
- Đảm bảo tài chính và an tâm làm nghiên cứu: Thu nhập ổn định từ hợp đồng trường giúp nghiên cứu sinh yên tâm phát triển đề tài, công bố bài báo quốc tế mà không phải chịu áp lực tìm kiếm việc làm thay thế mỗi năm.
- Cơ hội định cư và xin Thẻ xanh EU (Blue Card / Niederlassungserlaubnis): Thời gian làm việc theo hợp đồng đại học liên tục 3 năm là nền tảng vững chắc để chuyển đổi sang diện định cư vĩnh viễn hoặc xin quốc tịch Đức sau khi tốt nghiệp.
5. Khi nào luật chính thức có hiệu lực?
Sau khi được Nội các Liên bang thông qua vào ngày 29.07.2026, dự thảo luật cải cách WissZeitVG hiện đang được chuyển sang Quốc hội Đức (Bundestag) và Hội đồng Liên bang (Bundesrat) để thẩm định và bỏ phiếu biểu quyết.
Dự kiến các điều khoản sửa đổi sẽ chính thức được ban hành và đi vào đời sống học thuật trong năm học tới. Hội Nhập Đức sẽ liên tục cập nhật thông tin về lịch trình phê chuẩn để các bạn nghiên cứu sinh và sinh viên chủ động chuẩn bị hợp đồng mới!